ΚΡΗΤΗ – Ρέθυμνο: Έφυγε από τη ζωή ο Αριστείδης Καλλέργης

505
Έφυγε χθες από τη ζωή -πλήρης ημερών, πλήρης αγώνων και εκείνος – ο τελευταίος από τα παιδιά του πρωτοπόρου σοσιαλιστή και πρόδρομου των σοσιαλιστικών ιδεών στην Ελλάδα Σταύρου Καλλέργη, ο Αριστείδης Καλλέργης.

Τον θάνατό του ανακοίνωσε ο ανιψιός του Πάνος Σωκράτη Καλλέργης, κάνοντας αναφορά στη γενναία συμμετοχή του Αριστείδη Καλλέργη στην Εθνική Αντίσταση 1941-44 για την οποία είχε με μετάλλιο τιμηθεί. «Η οικογένεια – σπορά του Σταύρου πενθεί για τον χαμό…» σημειώνει… Ο Πάνος είναι γιος του Σωκράτη Καλλέργη, γενναίου αγωνιστή, εξόριστου κομμουνιστή, καθοδηγητή στο ΕΑΜ, συγγραφέα και του βιβλίου «Αναμνήσεις για τον Σταύρο Καλλέργη και την οικογένειά του».

Ο Αριστείδης ήταν ένα από τα πολλά παιδιά που απέκτησαν ο Σταύρος Καλλέργης (1865-1926) με τη σύζυγο του Μαρία το γένος Γιακουμάκη. Ο ακριβής αριθμός των παιδιών είναι πλέον αντικείμενο ιστορικής έρευνας. Ο Λυκούργος Καλλέργης – ο αξέχαστος ηθοποιός, σκηνοθέτης, καθηγητής δραματικής, λογοτέχνης, μεταφραστής αγωνιστής και βουλευτής του ΚΚΕ (έφυγε από τη ζωή τον Αύγουστο του 2011) αναφερόμενος στον πατέρα του είχε πει: «…Γυρνώντας από το Παρίσι ο Σταύρος, τον είχαν πιάσει στο καράβι με σκοπό να τον ρίξουν στη θάλασσα, φώναζε από το αμπάρι και πήγαν κάποιοι Κρητικοί. Κάποιος Κρητικός τον έβγαλε από το αμπάρι, αυτόν τον Κρητικό τον έλεγαν Γιακουμάκη. Υποσχέθηκε λοιπόν όταν φθάσει στην Κρήτη να βρει κάποια Γιακουμάκη να την παντρευτεί. Και τελικά όταν έφθασε οριστικά στην Κρήτη, έψαξε στα σαράντα του, τόσα χρόνια και βρήκε μια Γιακουμάκη 19 ετών και την παντρεύτηκε. Αυτή είναι η μητέρα μου και έκανε πέντε αγόρια και δύο κορίτσια. Μάλιστα μας έδωσε αρχαία ονόματα επειδή διάβαζε πολύ Πλάτωνα, και τους αρχαίους φιλοσόφους, Πλάτων, Σωκράτης, Λυκούργος, Θουκυδίδης, Αριστείδης, Ειρήνη, Αφροδίτη…».

Δεν αναφέρεται ωστόσο εδώ – είτε από παραδρομή και λάθος του δημοσιογράφου έχει παραλειφθεί- άλλο ένα παιδί ο Δημοσθένης. Τον Δημοσθένη Καλλέργη, ο οποίος έζησε στο Χουμέρι Μυλοποτάμου ώς το τέλος της ζωής του, θυμούνται οι μεγαλύτεροι σε ηλικία συγχωριανοί αλλά και στην ευρύτερη περιοχή με το όνομα Βασίλης. Αυτό το όνομα του είχε δώσει τελευταία στιγμή ο άνθρωπος που τον βάφτισε αθετώντας τη συμφωνία με τον πατέρα Καλλέργη να λάβει το όνομα Δημοσθένης. Ο Θουκυδίδης, όπως μας αναφέρει ο Πάνος Καλλέργης, δεν επέζησε, πέθανε σε βρεφική ηλικία.

Ωστόσο, έρευνα που έχει πραγματοποιήσει ο συμπολίτης γιατρός Μανώλης Καλλέργης, έχει καταγράψει (μαρτυρία Αφροδίτης Τζανιδάκη, το γένος Καλλέργη) την ύπαρξη δύο ακόμα κοριτσιών του Σταύρου και της Μαρίας Καλλέργη, με τα ονόματα Ελευθερία και Ζαμπούλα. Αυτή η ασάφεια στον ακριβή αριθμό των παιδιών του Σταύρου Καλλέργη δεν είναι αδικαιολόγητη, είναι γνωστό ότι οι συνθήκες της εποχής που έζησε -εποχή και με υψηλή βρεφική και παιδική θνησιμότητα αφ’ ενός αλλά και υποτυπώδους δημογραφικής καταγραφής, με αρχεία που σε πολλές περιπτώσεις καταστράφηκαν σε πολεμικά γεγονότα- δυσκολεύουν την ακριβή αποτύπωση πολλών οικογενειακών καταστάσεων και γενεαλογικών δένδρων.
Η ζωή του Σταύρου Καλλέργη υπήρξε και είναι θαυμαστή, υπήρξε τολμηρός, γενναίος, πρωτοπόρος… Μικρή αναφορά, με αφορμή τον αποχαιρετισμό στο τελευταίο από τα παιδιά του…

Σε μικρή ηλικία κατέφυγε με την οικογένειά του στην Αθήνα, καθώς ο πατέρας του, ο Γεώργιος Καλλέργης, είχε πολεμήσει στο Αρκάδι και γι’ αυτό επικηρύχτηκε από τις Οθωμανικές αρχές. Παρ’ ότι στην ελληνική πρωτεύουσα μεγάλωσε στο ανακτορικό περιβάλλον και ανατράφηκε με συντηρητικές αρχές, ενώ ήταν ακόμα μαθητής στο γυμνάσιο μυήθηκε στις σοσιαλιστικές ιδέες από έναν καθηγητή του. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του στην Αθήνα (σπούδασε αρχιτεκτονική) γνωρίστηκε με το Ρόκκο Χοϊδά και τον Πλάτωνα Δρακούλη και είχε έντονη ανάμιξη στο φοιτητικό κίνημα.
Τον Μάιο του 1890 ίδρυσε στην Αθήνα τον Κεντρικό Σοσιαλιστικό Σύλλογο, που αποτέλεσε τον πρώτο σοσιαλιστικό πυρήνα στην Ελλάδα, ο οποίος το επόμενο διάστημα απέκτησε παραρτήματα και σε άλλες πόλεις. Τον επόμενο μήνα ξεκίνησε να εκδίδει την, αρχικά δίμηνη εφημερίδα Σοσιαλιστής στην οποία ανέπτυξε ένα επαναστατικό για την εποχή του σοσιαλιστικό πρόγραμμα.

Το 1893 οργάνωσε την πρώτη Εργατική Πρωτομαγιά στην Ελλάδα και ύστερα από την ομιλία που εκφώνησε κατευθύνθηκε στη Βουλή όπου διάβασε ψήφισμα, το οποίο όμως ο Πρόεδρος της Βουλής αρνήθηκε να το δεχθεί. Αν και συνελήφθη για την πράξη του αυτή και καταδικάστηκε σε φυλάκιση, η εν λόγω ενέργειά του συνέβαλε ώστε την επόμενη χρονιά ο εορτασμός της Πρωτομαγιάς να είναι ενωτικός. Όμως κατά την Πρωτομαγιά του 1894 έγιναν πολλές συλλήψεις (μεταξύ των συλληφθέντων ήταν και ο Καλλέργης) και ο εορτασμός της Εργατικής Πρωτομαγιάς απαγορεύτηκε στο εξής. Στη συνέχεια ο Καλλέργης, αφού δικάστηκε και αθωώθηκε, κατέφυγε στο Παρίσι, όπου γνωρίστηκε με τον Ζαν Ζωρές, τον Εμίλ Ζολά, τον Πιοτρ Κροπότκιν κ.ά., και από όπου επέστρεψε στην Αθήνα το 1895.

Απογοητευμένος από την έντονη πολεμική που δέχτηκε από πρώην συνεργάτες του, έφυγε και ήρθε στην Κρήτη όπου εξελέγη πληρεξούσιος της Κρητικής Πολιτείας και έθεσε υποψηφιότητα για βουλευτής Ρεθύμνου. Στην Αθήνα ξαναγύρισε ύστερα από τρεις απόπειρες κατά της ζωής του και άρχισε να εκδίδει ξανά τον «Σοσιαλιστή». Η νέα αυτή προσπάθειά του όμως απέτυχε όπως και μια εμπορική επιχείρησή του. Πέθανε το 1926 στην Κρήτη, όπου ζούσε από το 1905 και όπου είχε παντρευτεί και αποκτήσει οικογένεια, πάμπτωχος καθώς είχε ξοδέψει τη μεγάλη περιουσία που είχε κληρονομήσει από τον πατέρα του για τις ανάγκες του σοσιαλιστικού κινήματος.

Αυτός ήταν ο Σταύρος Καλλέργης. Εκείνος που οραματίστηκε μια κοινωνία όπου «…παν άτομον διά της τριώρου εργασίας του ημερησίως θα απολαμβάνει δικαιωματικώς όλων των απολαύσεων και των αγαθών, άτινα απολαμβάνουσι σήμερον άτομα τινά αποκαλούμενα πλούσιοι»… Εκατόν τριάντα χρόνια από τότε, το όραμά του τραγικά ανεκπλήρωτο και τα εργατικά δικαιώματα, μαζί με όλη τη ζωή των λαϊκών στρωμάτων, στη μέγγενη της ολιγαρχίας των τυράννων του κόσμου …

Δημήτρης Τζανακάκης

ΠΗΓΗ:goodnet